أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
137
قانون ( فارسى )
2 - ابرى شكل و سبك و دراز و نرم و بوى جل وزغ را مىدهد . 3 - گلرنگ . 4 - بنفشىرنگ كه اين دو نوع سبك و كممايه و به پشم چركين شباهت دارند . 5 - به هيئت قارچ است و رويهاش صاف و طرف اندرونى زبر ، و هيچ بويى ندارد . مزاج : در سوم گرم و خشك است . خاصيت : پليدىها را پاك كند ، زداينده و سوزنده است . كف درياى گلرنگ از ساير انواع آن لطيفتر است . آرايش : سوختهء كف دريا و بويژه سوختهء گلرنگ آن داروى داء الثعلب است . گويند كف درياى قارچى را براى ستردن موى و درمان لكههاى سياه استعمال مىكنند . هر دو نوع اسفنجى در مواد مربوط به شستشو به كار مىروند و با داروهاى جوش شيرى ، و لكههاى سياه و آثار صورت قاطى مىشوند . كف درياى گلرنگ و بنفشى و قارچى شكل در ستردن موى مؤثرند . سر : كف دريا عموما دندانها را استوار كند و صاف آن در جلا دادن دندانها كارىتر است . دمل و جوش : كف درياى صاف ورمهاى ميخى را علاج كند . و گلرنگش دواى خنازير است . زخم و قرحه : كف دريا عموما و بويژه دو نوع ابرى آن در علاج گرى چركين و انواع قوباء مفيدند . مفاصل : اگر كف گلرنگ را با موم و روغن گل مخلوط كنند داروى نقرس است . اندامان غذا : گلرنگش براى طحال و استسقا سودمند است . اندامان دفعى : كف گلرنگ علاج دشوارى بول و درد گرده است و سنگ مثانه را بيرون آرد . زنجفر ( شنگرف ) : بعضى گويند شنگرف هم قوت سفيداب است و برخى معتقدند كه در قوت با شادنه برابر است . مزاج : راستش اين است كه در آخر دوم گرم و خشك است و بجز اين هرچه گفتهاند از بىدانشى بوده است . خاصيت : بعضى گويند گيرندگى بيشتر از كشندگى دارد و بعضى عقيده دارند كه جذبش از قبض بيشتر است . زخم و قرحه : زخمها را بهم مىآرد . گوشت را در قرحهها برآورد . داروى سوختگى و جرب خشك است . سر : خورهء دندانها را بر طرف مىكند . زجاج ( شيشه ) : مزاج : در اول گرم و در دوم خشك است . سر : دندان را جلا دهد . اگر با روغن گل باشد موى را باز روياند . و اگر سر را با آن شويند جوشهاى سوزنى را علاج كند . چشم : ديده را جلا دهد و سفيدى چشم را بر طرف كند و در اينباره سوختهاش مفيدتر است . اندامان راننده : اگر سائيدهء سوختهاش را با آب بخورند بهترين داروى سنگ گرده و مثانه است . زرنب ( سرخدار ) : اين گياه شاخههاى باريك و مستدير الشكل ( لولهاى ) دارد كه ستبرى آنها حد وسط ميان جوالدوز و قلم نى مىباشد . رنگش سياه مايل به زرد است . نه مزهء زياد دارد و نه بوى زياد . بوى كمى كه مىدهد بوى خوشى است و به بوى ترنج نزديك است . قوتش با قوت گوزبويا برابر و از گوزبويا اندكى لطيفتر است و گويند به جاى دارچين به كار مىرود . مزاج : در دوم گرم و خشك است . خاصيت : قبض است و بادشكن . سر : با آب عطسهآور است . و با روغن گل داروى سردرد سرد است . اندامان غذا : براى كبد و معدهء سرد بسيار سودمند است . اندامان راننده : گويند شكم را بند آرد .